Sneker panbakker: ,,De klei wint altijd van je!”

De opvallende decoratie op het pand, talloze dakpannen en andere kleiwaren aan de voorzijde van het perceel en natuurlijk de enorme karakteristieke schoorsteen: wie de Oude Oppenhuizerweg in Sneek inrijdt, kan de opvallende kleiwarenfabriek van Dijkstra Kleiwaren niet ontgaan. Meer dan een eeuw bakken de Dijkstra’s onder andere huisaardewerk, drainagebuizen, schoorsteenpotten en -kappen, dakpannen en vorsten. Jaap Dijkstra is de vierde -en misschien wel laatste- generatie die de scepter zwaait binnen het bedrijf.

In 1898 werd het kleiwarenbedrijf opgericht door Sietze en zoon Jacob Dijkstra. Het bedrijf vestigde zich aan de Sneker Oppenhuizerweg en richtte zich toentertijd vooral op huishoudelijk en kerfsnee aardewerk. In 1920 betrok het bedrijf een nieuwbouwpand aan de Oude Oppenhuizerweg en ook het soort producten dat het bedrijf maakte veranderde, namelijk bloempotten en drainagepijpen. De drainagebuizen werden in die jaren veel gebruikt tijdens de inpoldering van de Wieringermeer.

Met de komst van het plastic model, verdween langzamerhand die van keramiek. Het bedrijf ging schoorsteenpotten en –kappen vervaardigen. In 1979 nam Jaap het bedrijf over van zijn vader Pieter. Tegenwoordig vervaardigd en bewerkt het bedrijf vooral dakpannen (zoals de Friese golfpan, de platte Friese pan, de Oegsgeester pan en de Helderse pan), sierstenen en dakvorsten. Ook doet Dijkstra renovatieprojecten: het bedrijf is in staat bestaande (oude) dakpannen exact na te maken. Jaap: ,,We maken alles dat tegenwoordig niet meer gemaakt wordt.” Het vervaardigen van een dakpan is een arbeidsintensief proces waar weken overheen gaat. Jaap legt het uit aan de hand van een rondleiding door de kleiwarenfabriek, te beginnen bij de kleiopslag.

Van klei tot dakpan
Achter de fabriek staat een loods waarin circa vijfhonderd ton Friese klei ligt opgeslagen. Deze klei wordt met behulp van een kraan in een machine geschept, waarin het bewerkt wordt met water of kalk en door middel van een hakselapparaat tot kleine reepjes wordt gemalen. ,,Vroeger stond deze loods er niet”, vertelt Jaap. ,,De klei lag gewoon buiten en ook de kranen hadden we niet tot onze beschikking. Stonden we in de vrieskou of in de stromende regen klei te scheppen. We begonnen altijd enthousiast met scheppen, maar je verzuurde snel. Het lijkt een gemakkelijk klusje, maar de klei wint altijd van je.”

Nadat de klei in stukjes is gehakt, gaat het door de strengpers. Deze machine, welke gebouwd is in 1930 en onlangs helemaal is gerenoveerd, perst de klei in plakken waardoor de grondstof een leerachtige structuur aanneemt. Deze plakken worden op een mal gelegd, die voor elke soort dakpan apart wordt gemaakt. Jaap: ,,Deze mal is altijd groter dan hoe de pan uiteindelijk moet worden, omdat de pan tijdens het productieproces ongeveer tien procent krimpt.” Vervolgens wordt de vorm van de dakpan eruit geperst, bijgesneden en vervolgens een week te drogen gelegd. Daarna wordt de pan drie dagen gebakken op ongeveer 1010 graden. Na het bakken is hij gereed om te leveren. ,,Het maken van dakpannen is afwisselend en intensief werk. Je hoeft niet meer naar sportschool.”

Dicky van der Werffonds
De link tussen de kleiwarenfabriek en het Dicky van der Werffonds is logischer dan op het eerste gezicht doet vermoeden. Dicky van der Werf kwam vroeger al sponsorgeld ophalen bij het bedrijf aan de Oude Oppenhuizerweg. Toen het fonds was opgericht, werd Jaap gevraagd om tijdens de SKS-wedstrijd skûtsjesilen op Terhorne met de sponsoren van het fonds te varen. ,,Ik heb het schip de Eben Haëzer. Dit vrachtschip was vroeger een schip waarmee de klei werd aangevoerd.” Zo gezegd, zo gedaan. ,,Het eerste jaar voeren we maar met een aantal sponsoren, maar op een gegeven moment konden we het aantal mensen niet meer op het schip houden.” Het aantal sponsoren van het Dicky van der Werffonds groeide gestaag en ook Jaap werd met Dijkstra Kleiwaren betalend sponsor.

Naast zijn inspanningen voor het Dicky van der Werffonds, zet jaap zich sinds jaar en dag in voor de KWS. Zo was hij 25 jaar lang voorzitter van de Stand-by (die zorgt voor de veiligheid op het water tijdens de Sneekweek) en voer hij met juryleden tijdens de SKS-wedstrijden op Sneek. Voor onder andere deze inspanningen werd Jaap in 2014 benoemd tot Schipper in de Orde van de Sneker Pan.

Opvolging
Terug naar de kleiwarenfabriek. Al bijna veertig jaar staat Jaap aan het roer van het bedrijf. Zoals het nu staat zijn er geen opvolgers van de familieonderneming. ,,We zitten in een hele spannende periode”, vertelt Jaap. ,,We bekijken de mogelijkheden om het bedrijf te verkopen, of we stoppen ermee.” Het is moeilijk voor te stellen, een Sneek zonder het karakteristieke ‘kunstenaarsatelier’ waar de keramische kunstwerken uit de oven komen. Komt er na bijna 120 jaar een einde aan Dijkstra Kleiwaren? Het antwoord op deze vraag laat zich niet makkelijk geven. De klei doet wat het wil. Wie weet komt er een opvolger, de klei wint immers altijd van je.

Beste lezer, 

Dit sponsor van de maand-verhaal is de laatste. Het laatste verhaal van een serie van maar liefst 25 bedrijfsportretten. Ik heb enorm veel plezier beleefd aan het bezoeken van de bedrijven en het ontdekken van de verhalen achter de bedrijven. Één uitspraak kwam bij iedere geïnterviewde -niet één uitgezonderd- terug: ik ben sponsor omdat ik van Sneek houd en omdat de sponsoren van het Dicky van der Werffonds zo’n leuke club mensen is. Ik heb dat precies zo ervaren. 

Bedankt voor jullie openheid en het vertellen van jullie mooie verhalen. Bedankt dat ik ze mocht opschrijven, en mocht delen met de rest. 

Wellicht tot ziens. 

Vincent Schutte